Vanaf 2026 verandert de regelgeving rondom gebouwinstallaties ingrijpend. Toch weten veel organisaties nog niet of hun gebouwen onder de GACS-verplichting vallen of welke maatregelen daarvoor nodig zijn.
Ondertussen worden installaties steeds complexer. Onderhoudsplannen sluiten niet altijd meer aan op de praktijk, energieverbruik is vaak onvoldoende inzichtelijk en verduurzamingsmaatregelen worden vooruitgeschoven. Het gevolg? Last-minute investeringen, onverwachte kosten en het risico dat gebouwen niet aan de nieuwe regelgeving voldoen.
Gelukkig hoeft dat niet zo te zijn. Door nu inzicht te krijgen in uw technische installaties, onderhoudsplanning en energieprestaties kunt u gericht toewerken naar een toekomstbestendig gebouw.
In deze blog leggen we uit wat een GACS is, voor welke gebouwen de verplichting geldt en hoe een actueel MJOP helpt om de benodigde maatregelen planmatig uit te voeren.
Een Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem (GACS) is een slim systeem dat technische gebouwinstallaties niet alleen aanstuurt, maar ook continu monitort, analyseert en optimaliseert.
Een GACS combineert de functionaliteit van een Gebouwbeheersysteem (GBS) met een Energiemanagementsysteem (EMS). Hierdoor ontstaat realtime inzicht in zowel de werking van installaties als het energiegebruik van het gebouw. Het systeem kan afwijkingen herkennen, rendementsverlies signaleren en waar mogelijk automatisch bijsturen.
Installaties die onderdeel kunnen uitmaken van een GACS zijn onder andere:
verwarming;
ventilatie;
koeling;
verlichting;
zonwering;
laadvoorzieningen;
zonnepanelen.
Het doel is niet alleen een lager energieverbruik, maar ook een comfortabeler gebouw, lagere onderhoudskosten en betere prestaties van de technische installaties.
Wat is het verschil tussen een GBS en een GACS?
Dit is een vraag die veel gebouweigenaren hebben.
Een Gebouwbeheersysteem (GBS) regelt de dagelijkse werking van gebouwinstallaties, zoals verwarming, ventilatie en verlichting.
Een GACS gaat een stap verder. Naast het aansturen van installaties beoordeelt het systeem continu de energieprestaties van het gebouw. Het signaleert rendementsverliezen, ondersteunt voorspellend onderhoud en communiceert met andere technische systemen, ongeacht fabrikant of protocol. Hierdoor ontstaat één integraal systeem voor slim gebouwbeheer.
Waarom wordt een GACS verplicht?
De verplichting vloeit voort uit de Europese richtlijn Energy Performance of Buildings Directive (EPBD IV).
Het doel is om gebouwen slimmer, energiezuiniger en toekomstbestendiger te maken. Daarbij draait het niet alleen om energiebesparing, maar ook om:
betere energieprestaties;
lagere CO₂-uitstoot;
digitalisering van gebouwbeheer;
integratie van duurzame energie;
een gezonder binnenmilieu.
Europa wil hiermee toewerken naar een volledig emissievrije gebouwvoorraad in 2050.
Voor welke gebouwen geldt de GACS-verplichting?
De verplichting geldt niet op basis van het type gebouw, maar op basis van het gezamenlijke nominale vermogen van de verwarmings- en/of koelinstallaties.
Hierdoor kunnen onder meer de volgende gebouwen onder de regelgeving vallen:
scholen;
zorginstellingen;
kantoren;
multifunctionele accommodaties;
overig utiliteitsvastgoed.
Het is daarom belangrijk om het totale opgestelde vermogen van de installaties in kaart te brengen. Pas dan is duidelijk of een gebouw onder de GACS-verplichting valt.
Roadmap GACS
31 december 2025
GACS verplicht voor utiliteitsgebouwen met een gezamenlijk opgesteld vermogen van meer dan 290 kW.
29 mei 2026
Naast energieprestaties komt ook het monitoren van het binnenmilieu (IEQ) centraal te staan. Denk aan temperatuur, luchtkwaliteit, ventilatie en vocht.
2027-2028
Aanvullende eisen voor onder meer slimme lichtregeling, zonnepanelen en verdere integratie van technische gebouwsystemen.
1 januari 2030
De GACS-verplichting wordt uitgebreid naar gebouwen met een opgesteld vermogen vanaf 70 kW.
2050
Europa werkt toe naar een volledig emissievrije gebouwvoorraad waarin slimme gebouwsturing een centrale rol speelt.
Wat betekent de GACS-verplichting concreet?
Een GACS moet onder andere in staat zijn om:
energieverbruik continu te monitoren;
energieprestaties te analyseren;
rendementsverlies te signaleren;
afwijkingen automatisch te herkennen;
installaties slimmer aan te sturen;
gegevens uit te wisselen met andere technische systemen.
Gebouwen die beschikken over een GACS dat voldoet aan de wettelijke eisen, kunnen bovendien worden vrijgesteld van periodieke EPBD-inspecties van de betreffende installaties.
Waarom een MJOP belangrijk is
Een MJOP zorgt er niet voor dat een gebouw automatisch aan de GACS-verplichting voldoet.
Wel helpt een actueel MJOP om inzicht te krijgen in:
aanwezige installaties;
technische staat;
vervangingsmomenten;
noodzakelijke investeringen;
verduurzamingsmaatregelen;
planning van GACS-gerelateerde werkzaamheden.
Door onderhoud, verduurzaming en GACS-maatregelen integraal te plannen ontstaat een realistische route naar toekomstbestendig vastgoed.
De meerwaarde van GACS voor onderwijs en zorg
Binnen onderwijs en zorg draait vastgoedbeheer om meer dan energie besparen.
Een goed functionerend GACS draagt bij aan:
Onderwijs
een stabiel binnenklimaat;
betere ventilatie;
meer comfort voor leerlingen en medewerkers;
ondersteuning van strategische huisvestingsplannen.
Zorg
continuïteit van installaties;
comfort voor bewoners en cliënten;
ondersteuning van veilige zorgomgevingen;
efficiënter technisch beheer.
Juist in deze sectoren levert slim gebouwbeheer niet alleen energiewinst op, maar ook een gezondere en prettigere gebruiksomgeving.
Van reactief naar voorspellend gebouwbeheer
Traditioneel gebouwbeheer is vaak reactief. Een storing wordt opgelost nadat deze zich heeft voorgedaan.
Een GACS maakt voorspellend gebouwbeheer mogelijk. Door installaties continu te monitoren worden afwijkingen eerder zichtbaar. Daardoor kan onderhoud planmatig worden uitgevoerd en neemt de kans op onverwachte storingen af.
Daarnaast ontstaat realtime inzicht in energieverbruik, prestaties en onderhoud, waardoor gebouwbeheerders beter onderbouwde keuzes kunnen maken.
Grip op onderhoud, verduurzaming en wetgeving
De GACS-verplichting gaat over meer dan het voldoen aan nieuwe regelgeving. Het is een stap naar slimmer en toekomstbestendig gebouwbeheer.
Door inzicht te combineren met een actueel MJOP ontstaat een duidelijke route voor onderhoud, verduurzaming en investeringen. Zo voorkomt u verrassingen, blijft uw vastgoed voldoen aan de geldende wet- en regelgeving en creëert u een comfortabel gebouw voor de gebruikers.
Wilt u weten of uw vastgoed klaar is voor de GACS-verplichting? Neem gerust contact met ons op. Wij helpen u graag met inzicht in uw installaties, onderhoudsplanning en de stappen die nodig zijn om uw vastgoed toekomstbestendig te maken.
Bent u benieuwd wat Quadraat Gebouwbeheer voor u kan betekenen? Of heeft u vragen over onze diensten en werkwijze? We staan klaar om u verder te helpen! Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.
De GACS-verplichting geldt voor utiliteitsgebouwen met een verwarmings-, ventilatie- of airconditioningssysteem van 290 kW of meer vanaf 1 januari 2026. Vanaf 2030 wordt deze grens verlaagd naar 70 kW. Veel scholen, zorginstellingen en multifunctionele accommodaties vallen hierdoor onder de regelgeving.
Wat is een GACS en waarom wordt het verplicht?
Een GACS (Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem) monitort en analyseert continu het energiegebruik van gebouwinstallaties. De Europese regelgeving wil hiermee energieverspilling verminderen, CO₂-uitstoot verlagen en gebouwen energiezuiniger maken.
Hoe weet ik of mijn installaties voldoen aan de GACS-verplichting?
Dat begint met inzicht in uw installaties, het vermogen ervan en de technische staat. Veel organisaties hebben deze informatie niet volledig beschikbaar. Een inventarisatie en actueel MJOP helpen om inzicht te krijgen in welke maatregelen nodig zijn.
Wat levert een GACS mij op?
Een GACS helpt om energieverbruik, installaties en prestaties continu te monitoren. Hierdoor kunnen afwijkingen sneller worden gesignaleerd, energiekosten dalen en installaties efficiënter functioneren. Daarnaast kan een goed ingericht GACS in bepaalde situaties vrijstelling geven van periodieke EPBD-inspecties.
Waarom is een MJOP belangrijk voor de GACS-verplichting?
Een MJOP geeft inzicht in installaties, onderhoudsstatus, vervangingsmomenten en investeringen. Door GACS-maatregelen hierin op te nemen kunnen organisaties investeringen spreiden en onderhoud combineren met verduurzaming.
Hoe helpt Quadraat Gebouwbeheer bij de GACS-verplichting?
Wij helpen organisaties om inzicht te krijgen in installaties, onderhoud, energieprestaties en wetgeving. Met een actueel MJOP en HUMBLE brengen we alle relevante gebouwdata samen, zodat de GACS-verplichting onderdeel wordt van een bredere vastgoedstrategie in plaats van een losse technische verplichting.
Uitgelichte blogs
Integraal huisvestingsplan, MJOP
Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting: 5 veranderingen voor uw MJOP en IHP
Advies nodig? Via het contactformulier bereikt u snel de juiste deskundige.
Cookie voorkeuren
Om de beste ervaringen te bieden, gebruiken wij technologieën zoals cookies om informatie over je apparaat op te slaan en/of te raadplegen. Door in te stemmen met deze technologieën kunnen wij gegevens zoals surfgedrag of unieke ID's op deze site verwerken. Als je geen toestemming geeft of uw toestemming intrekt, kan dit een nadelige invloed hebben op bepaalde functies en mogelijkheden.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een site of over verschillende sites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
